Vàng nguyên liệu nhiễm bẩn trên thị trường
Trình bày: ThS Đậu Quang Bích – Trưởng phòng Kỹ thuật Công ty Công nghệ D.C
Nội dung:
– Thông tin phản ứng về vàng nhiễm bẩn trên thị trường.
– Giải quyết các vấn đề cho khách hàng.
– Các nguyên tố tạp chất (chất lạ) trong vàng và tính chất lý hóa.
– Tại sao không phát hiện được bằng các phương pháp đo tuổi truyền thống?
– Các phương pháp nhận diện.
– Nguồn gốc chất lạ?
– Mức độ ảnh hưởng đến thị trường vàng.
Các phản ứng về chất lạ trong vàng
– Bùng nổ phóng sự báo chí: Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Lao Động, Dân Trí, Đài Truyền hình Việt Nam.
– Các thông tin từ các nhà sản xuất: Vàng bị cứng, sản phẩm bị xước khi đánh bóng, xuất hiện các đốm cứng trên bề mặt khi đánh bóng.
– Các thông tin từ các chành mua bán vàng: Bột màu đen khi phân kim, lượng vàng thực tế thu được khi phân kim thấp hơn kết quả đo,…
– Các tổ chức hội thảo: Bàn luận các giải pháp nhận diện.
Các hoạt động hỗ trợ khách hàng của Công ty D.C:
– Hỗ trợ đo các mẫu vàng, cung cấp các kết quả phân tích cho Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP. Hồ Chí Minh.
– Hỗ trợ khách hàng trong việc cung cấp kịp thời các thiết bị đo và phát hiện các tạp chất trong vàng khi mua bán kinh doanh.
– Cập nhật phần mềm và đưa ra các giải pháp và kỹ thuật trong các quá trình đo, để loại bỏ các thiệt hại khi mua bán.
Chất lạ?
– Bột màu xám đen thu được sau phân kim (2 ảnh)
– Phân tích bằng quang phổ XRF 5000 bột màu xám đen sau phân kim: Os, Ru, Ir, (Rh) (1 ảnh)
– Phân tích quang phổ vàng có pha Os, Ir, Ru (40%) bằng máy XRF5000 (2 ảnh)
– Phân tích quang phổ vàng có pha Os, Ir, Ru (25%) bằng máy XRF5000 (2 ảnh)
Tính chất lý hóa:
Os:
– Kim loại thuộc nhóm Platin.
– Màu trắng xanh.
– Nhiệt độ nóng chảy: 3.000OC.
– Tỷ trọng 22.5 g/cm3.
– Không thể gia công.
– Rất khó tan trong axit và nước cường toan.
– Khi nung ở nhiệt độ cao tạo thành OsO4 được xếp vào chất nguy hiểm cho sức khỏe.
Ru:
– Kim loại thuộc nhóm Platin.
– Màu trắng bạc.
– Nhiệt độ nóng chảy: 2.300-2.450OC.
– Tỷ trọng 12.4 g/cm3.
– Rất cứng, không tan trong axit và nước cường toan.
– Khi nung ở nhiệt độ cao tạo thành RuO4 được xếp vào chất rất nguy hiểm cho sức khỏe.
Ir:
– Kim loại thuộc nhóm Platin.
– Màu trắng bạc.
– Nhiệt độ nóng chảy: 2.400OC.
– Tỷ trọng 22.65 g/cm3.
– Rất khó tan trong axit và nước cường toan.
– Khi nung ở nhiệt độ cao tạo thành IrO4.
Rh:
– Kim loại thuộc nhóm Platin.
– Màu trắng bạc.
– Nhiệt độ nóng chảy: 1.966OC.
– Tỷ trọng 12.41 g/cm3.
– Không tan trong axit mạnh.
Tại sao không phát hiện được chất lạ bằng đo thông thường?
Hiện nay ở phía Nam sử dụng phương pháp đo phổ biến là cân tỷ trọng và một số máy đo quang phổ.
Máy đo tuổi tỷ trọng:
– Nguyên tắc đo: Đo tuổi vàng bằng cách so sánh tỷ trọng vàng (tây) với dữ liệu chuẩn (tỷ trọng của vàng, bạc, đồng).
– Yếu điểm: Vì tỷ trọng của Os (22.5), Ir (22.65), Ru (12.4), trong đó Os, Ir cao hơn vàng (19.3), nên khi đo bằng máy đo tỷ trọng thì kết quả % vàng cao hơn thực tế (phần cao hơn chính bằng phần Os, Ir, Ru thêm vào).
Đo bằng máy quang phổ XRF 5000:
– Nguyên tắc: Sử dụng sự khác biệt về năng lượng phát xạ để xác định hàm lượng các kim loại trong vàng.
– Ưu điểm: Nhận biết được chính xác các kim loại có trong hợp kim vàng, hỗn hợp vàng. Không phụ thuộc tỷ trọng; Xác định được hàm lượng các kim loại, sai số <= 0.3%.
Các phương pháp phát hiện vàng bẩn:
1. Phương pháp chính xác:
Sử dụng máy đo quang phổ để phát hiện đúng các tạp chất lẫn trong vàng khi mua bán.
2. Phương pháp phát hiện thủ công:
Phương pháp này đơn giản và giúp cho người mua vàng từ chối mua để tránh rủi ro.
Cách làm:
– Đánh bóng thỏi vàng bẩn thì sẽ thấy các hạt cứng nhỏ màu xám trắng nổi lên bề mặt, tỷ lệ phân bố rải rác.
– Cán dẹp và dùng 2 axit tẩy nhẹ, dùng kính lúp xem để phát hiện các đốm trắng.
Yếu điểm: Chỉ xác định được có chất bẩn trong vàng, nhưng là chất gì và tỷ lệ bao nhiêu thì không xác định được.
Hình ảnh các vết kim loại trong vàng tây (60%): (3 ảnh)
Nguồn gốc chất lạ?
Có các giả thuyết khác nhau về nguồn gốc chất lạ:
1. Người gian lận đã mua các bột kim loại Ru, (Rh), Os, Ir và sau đó trộn vào vàng, vì giá kim loại vàng cao hơn giá của Os, Ir, Ru.
2. Vàng có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Đâu là câu trả lời đúng? Nó quan trọng bởi nó quyết định nguồn gây ra để từ đó có biện pháp giải quyết.
a. Giả thuyết thứ nhất không đứng vững vì nếu mua bột kim loại Ru, Os, Rh, Ir trộn vào nhau để cho vào vàng là không hợp lý:
– Không việc gì phải mua 3-4 loại trên để trộn vào nhau trong khi chỉ cần 1 loại.
– Nếu mua Os, Ir để trộn thì hợp lý vì tỷ trọng cao hơn vàng, nhưng Rh, Ru thì không vì tỷ trọng thấp hơn vàng.
b. Giả thuyết thứ 2 có vẻ hợp lý. Thứ nhất bột màu đen hỗn hợp Os, Ir, Ru, (Rh) là sản phẩm thu được khi sản xuất Pt từ quặng platin trong tự nhiên. Ở Việt Nam chưa có thông tin về sản xuất Pt. Có thể người TQ đã lấy bột thu được này từ sản xuất platin và trộn vào vàng để gian lận.
– Ngoài ra có thể có một số người đã lấy các bột này sau khi phân kim các vàng bẩn có nguồn gốc từ TQ, pha vào vàng để tiếp tục gian lận.
– Có thể có một số người mua bột này từ TQ, hoặc Nga để pha vào vàng.
Mức độ ảnh hưởng cho ngành nữ trang?
Thành phần của vàng tây (nữ trang):
– Vàng vàng: Au, Ag, Cu, Zn
– Vàng trắng: Au, Ag, Pd, Pt, Ni, Zn
– Các phụ gia: Ir, In, P, Si, B, Co, Mn,… có hàm lượng < 0.5%. Các chất khác sẽ là tạp chất vì làm giảm chất lượng và gây sản phẩm hỏng.
Từ lý do trên ảnh hưởng của vàng bẩn có thể như sau:
a. Đối với DN sản xuất:
Nếu không kiểm soát kỹ đầu vào loại trừ các vàng nguyên liệu bẩn –> chi phí sản xuất lại cao do các sản phẩm sẽ bị lỗi, bề mặt rỗ xước, nút vỡ khi gia công <–> sản phẩm hỏng.
b. Đối với các DN mua bán vàng:
Nếu không kiểm soát kỹ –> mất vàng.
c. Đối với người tiêu dùng nữ trang:
Không ảnh hưởng vì các sản phẩm nữ trang sản xuất đạt chất lượng không thể chứa Os, Ir, Ru (tạp chất) > 0.1%.
Tuy nhiên, khi mua nhẫn vàng ta hoặc vàng khối cần phải kiểm tra kỹ bằng máy. Vì các sản phẩm này thường làm đơn giản bằng tay.
