Một số phương pháp nhận biết vàng nguyên liệu có pha lẫn một số kim loại khác

Trình bày: Trần Hải và Đức Bảo Ngọc – Ban Khoa học kỹ thuật, Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM

I. Nhận biết vàng nguyên liệu (vàng y) có pha tạp chất

1. Khi dùng kính lúp 12x (loại xem kim cương) quan sát kỹ sẽ thấy những dấu hiệu sau:

a. Có lẫn những hạt li ti màu trắng, xám sẫm đen lẫn trong vàng.

b. Bề mặt vàng bị rỗ dăm không láng bóng.

2. Khi dùng lửa để cháy sẽ có những dấu hiệu sau:

a. Khi đang tan chảy vàng có pha tạp chất không được trong như vàng y nguyên chất.

b. Những chỗ chưa kịp tan chảy thì như có cát (sạn nhỏ) trong khi vàng y nguyên chất thì không có hiện tượng đó.

c. Nếu vàng đã được nhả bóng trước đó, khi cháy sẽ làm độ bóng ở gần điểm cháy mờ đi (không được bóng như ban đầu, trong khi vàng y nguyên chất vẫn giữ được độ bóng ban đầu).

d. Dấu hiệu đặc trưng dễ nhận biết nhất đó là sau khi “cháy bóng” vàng có pha lẫn tạp chất không những không bóng mà chỗ “cháy” rất mờ (như phun cát mờ, thậm chí rất xù xì – nhám).

3. Khi nấu hườn có những dấu hiệu sau:

a. Khi vàng có pha tạp chất tan chảy hườn, ta giật lửa (đưa ngọn lửa ra chỗ khác) sẽ có 1 màn mờ bao phủ cục vàng.

b. Khi để nguội cục vàng trong mẻ nấu có màu hơi sẫm (bã trầu) trong khi vàng 24K thì bóng láng. Ngoài ra cục vàng trong mẻ sẽ tròn bầu mặt, chứ không “sụp mặt” như vàng 24K.

c. Khi nấu hườn đổ ra thảo, ngoài dấu hiệu vàng không bóng mà bề mặt rất rổ và hiện rõ những hạt tạp chất li ti.

4. Nếu là thỏi vàng lớn: cần phải cắt ngang ở giữa lấy 1 khúc nhỏ xong dùng các phương pháp kỹ thuật trên để thử, hoặc cán mỏng xong giũa rồi đánh bóng, nếu xuất hiện những hạt li ti thì đó là vàng có pha tạp chất, nếu có nhiều tạp chất sẽ xuất hiện 1 số vòng tròn, nếu ít sẽ có những hạt li ti rải đều trên bề mặt.

II. Nhận biết vàng trang sức (18k) có pha lẫn tạp chất (do pha chế từ vàng 24k có lẫn tạp chất

1. Sản phẩm đúc:

a. Thường những tạp chất sẽ lắng xuống phần dưới (theo chiều đứng của láp đúc, do tạp chất nặng hơn vàng).

b. Khi làm nguội: sẽ rất khó giũa, thậm chí không giũa được. Khi giũa có cảm giác như đang giũa vào thép chứ không như cảm giác giũa vàng thông thường. Sẽ rất mau hư cây giũa (giũa 1 sản phẩm có thể làm hư vài cây giũa). Ta thường gọi là giũa không ăn.

2. Sau khi chà nhám tương đối láng đem đánh bóng sẽ nổi rõ các hạt li ti màu trắng. Ở những chỗ nhiều tạp chất sẽ thấy sản phẩm sần sùi, sờ tay vào sẽ cảm nhận được độ nhám rõ rệt.

III. Nhận định chung

Nếu sản phẩm là vàng 24K hoặc vàng 18K có lẫn tạp chất khi gia công đánh bóng sẽ dễ dàng nhận biết (bằng các phương pháp trên). Nhưng nếu sản phẩm sau khi gia công mà áp dụng kỹ thuật làm mờ (phun cát) thì sẽ rất khó nhận biết.

Vì vậy để nhận biết thì phải cháy lại sản phẩm hoặc giũa sản phẩm mới phát hiện được.

Trên đây là những kết quả có được từ thực nghiệm của Ban Khoa học kỹ thuật – Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM.

Có thể không dừng lại ở đó. Có thể có những chất lạ mới và thủ thuật tinh vi hơn. Vì vậy, nếu quý vị và quý đồng nghiệp có phát hiện hoặc có trải nghiệm mới hơn, dễ phát hiện hơn về vàng có pha tạp chất, xin vui lòng đóng góp thêm để Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TP.HCM có cơ sở kịp thời thông qua báo đài, thư báo gởi đến quý vị quan tâm và quý đồng nghiệp kịp thời cảnh giác.